İSTANBUL / ANKARA — Mondros Mütarekesi’nin ardından işgal tehdidi altındaki Anadolu, 19 Mayıs 1919’da Samsun’da yakılan bağımsızlık meşalesiyle kaderini baştan yazdı. İşgalcilere boyun eğmeyen Türk milleti, adım adım örülen örgütlenme ve askeri zaferler sürecinin ardından Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerini attı.

İşte Samsun’dan bağımsızlığa uzanan tarihi rota:

1. Uyanış ve Bilinçlenme: Havza ve Amasya Genelgeleri (1919)

Samsun’a 9. Ordu Müfettişi olarak çıkan Mustafa Kemal Paşa, bölgedeki ilk tespitlerinin ardından Havza’ya geçti. Yayımlanan Havza Genelgesi ile halk işgallere karşı ilk kez kitlesel mitinglere ve protestolara çağrıldı. 22 Haziran 1919’da ilan edilen Amasya Genelgesi ise mücadelenin yol haritasını çizdi: "Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." Bu ifadeyle ilk kez milli egemenlik ve topyekûn direniş fikri resmileşti.

2. İradenin Birleşmesi: Erzurum ve Sivas Kongreleri (1919)

Amasya'dan sonra Erzurum’da toplanan temsilciler, "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez" kararıyla manda ve himayeyi ilk kez reddetti. Ardından Eylül 1919'da toplanan Sivas Kongresi ile Anadolu ve Rumeli'deki tüm Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri tek bir çatı altında birleştirildi. Temsil Heyeti, vatanın tamamını temsil eden tek yetkili siyasi organ haline geldi.

3. Meclis'in Açılışı ve Düzenli Ordunun Kuruluşu (1920)

İstanbul'un işgali ve Meclis-i Mebusan'ın dağıtılmasının ardından mücadele Ankara’ya taşındı. 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasıyla milli irade kurumsallaştı. Kuvay-ı Milliye birliklerinin ardından kurulan düzenli ordu, Doğu'da Ermeni güçlerine, Güney'de Fransız işgalcilere ve Batı'da ilerleyen Yunan ordusuna karşı savunma hatlarını kurdu.

4. Cephedeki Kırılma Noktaları: İnönü ve Sakarya (1921)

Batı Cephesi'nde kazanılan I. ve II. İnönü Muharebeleri, meclise ve orduya olan güveni perçinledi. 1921 yazında gerçekleşen ve 22 gün 22 gece süren Sakarya Meydan Muharebesi ile Türk ordusu, 1683 Viyana Kuşatması'ndan bu yana süregelen geri çekilme sürecini durdurdu; savunmadan taarruz konumuna geçti.

5. Nihai Zafer: Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (1922)

Aylarca süren gizli hazırlıkların ardından 26 Ağustos 1922 sabahı Afyon Kocatepe'den başlayan Büyük Taarruz, 30 Ağustos'ta Dumlupınar'da Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile kesin bir zafere ulaştı. Mustafa Kemal Paşa'nın "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!" emriyle 9 Eylül'de İzmir kurtarıldı ve Anadolu toprakları işgalden tamamen temizlendi.

Samsun limanında bir kıvılcım olarak başlayan direniş; Mudanya Mütarekesi ve Lozan Barış Antlaşması ile diplomatik tescilini alırken, 29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet ile bağımsız ve modern Türkiye’nin ebedi temeli oldu.